3 ـ آيين صابئي.
مندابيان كه در قرآن¬كريم از آن¬ها به اسم «صابئين» نام برده شده، قومي حامل دين و سنّت منحصر به فردي هستند، كه در جنوب عراق و جنوب¬غربي ايران در گمنامي به سر مي¬برند.
در قرآن كريم سه بار از صابئين نام برده شده، از جمله در آيه¬ی 17 حجّ مي¬فرمايد: «اِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَالَّذينَ هادوا وَالصّابِئينَ وَالنَّصاري والمَجوسَ وَالَّذين اَشرَكوا؛ اِنَّ اللهَ يَفصِلُ بَينَهُم يَومَ القِيامَةِ: آنان كه (به اسلام) ايمان آورده¬اند و آن¬ها که يهوديند و صابئين و نصارا و زردشتيان و آن¬ها كه مشرك¬اند؛ خدا روز قيامت ميانشان داوري مي¬كند.
از اين آيه كه مردم به سه فرقه تقسيم شده¬اند: مؤمنان (مسلمانان)، اهل كتاب (يهود، صابئين، نصارا و مجوس) و مشركان. از اين كه چهار گروه اهل كتاب با حرف وصل «واو» به هم پيوسته¬اند، معلوم مي¬شود صابئين همچون يهود و نصارا و مجوس، اهل كتاب و داراي دين آسماني و موحّد بوده¬اند و پس از پيامبرشان هم¬چون يهود و نصارا و مجوس، به تدريج دچار انحرافاتي مانند تقديس و پرستش ستارگان شده¬اند.
گفته¬اند: صابئين دسته¬اي از قوم آرامي (سامي) و از پيروان يحياي تعميددهنده مي-باشند. واحتمالاً خاستگاه آنها فلسطين بوده؛ ولي تحت فشار يهوديان ابتدا به شام و زمان حكومت اشكانيان به جنوب عراق و خوزستان مهاجرت كردند. اردوان شاه اشكاني به صابئين اجازة سكونت داد و آنها در اطراف رود كرخه كه هم داراي زمين¬هاي حاصلخيز است و هم رودخانه¬هاي پرآب براي اين مردم كه مرتّب بايد در آب تطهير كنند، سازگاري كامل دارد مسكن گزيدند. امروزه حدود پانزده هزار نفر از آنان در اين نواحی سكونت دارند.
مندابيان آدم ابوالبشر (ع) را اوّلين پيامبر و حضرت يحيي (ع) را آخرين پيامبر مي¬دانند.
صابئين به خداي يكتاي ازلي و ابدي و منزّه از جسم و جسمانيت و خالق موجودات معتقدند؛ و نيز صابئين به تعداد روزهاي سال به¬360 موجود روحاني جاوداني به¬ عنوان دستيار خداوند معتقدند كه هر كدام در عالم نور داراي كشوري جداگانه¬اند. و چون صابئين قرباني¬هايي براي ستارگان و بت¬ها مي¬نمايند، به آن¬ها «ستاره¬پرست» نيز مي-گويند؛ زيرا به عقيده¬ی¬ آن¬ها چون واسطه¬هاي بين ما و خدا كه فرشتگان هستند، از ما پنهان مي¬باشند؛ ازاين¬رو، سيّارات هفتگانه ميانجي بين انسان و خداوند مي¬باشند.
صابئين معتقدند كه دو جهان متّضاد، يكي نوراني و ديگري ظلماني در نبردند؛ و در وجود آدمي از هر دو عالم هست، جسمش از عالم جسماني و روحش از عالم نوراني است.
صابئين داراي ده كتاب به شرح زير هستند كه مهم¬ترين آن¬ها سه كتاب اوّل است:
1 ـ «كنزاربّا» (كنز ربّ) كه از چگونگي خلقت و پيدايش موجودات بحث مي¬كند.
2 ـ «ادرافشادهي» يا «سدراديهي» در بارة زندگي يحيي (ع) و تعاليم و دستورات وی.
3 ـ «ديونان» كه در مورد اعتقادات ديني صابئان است.
4 ـ «قلستا» كه در باره¬¬ مراسم ازدواج و زناشويي و تعميد است.
5 ـ «سيدرا دنشمائا» كه در باره¬ی دعاهاي روزانه و نحوه¬ی دفن وكفن مردگان است.
6 ـ «اسفرملواشي» شامل مطالبي راجع به طالع¬بيني و پيش¬بيني آينده و بعضي اوراد.
7 ـ «ايناني» يا «اناشيد» كه در باره¬ی مراسم عبادت و نماز و احكام ميّت بحث مي¬كند.
8 ـ «دهيقل زيوا» يا «هيقل زيوا» كه مشتمل بر ادعيه و اوراد و اذكار است.
9 ـ «حران كويتا» يا «قلعه حران» كه از هجرت آن¬ها از فلسطين به عراق بحث مي¬كند.
10 ـ «دساتير» كه مشتمل بر بعضي از احكام و دستورات ديني منداييان است.
كتاب¬هاي ديگر مندابيان: قماهي، زرستا، المه¬ريشابه، شرح پارونايا، تفسير پغره و ...
غسل و غسل تعميد: هر صابئي هم¬چون مسيحيان بايد يك بار غسل تعميد داده شود. براي انجام آن در روز يك¬شنبه در كنار آب جمع مي¬شوند و شخص مورد نظر را لباس سفيد پوشانده و رو به شمال كه قبله¬ی¬ منداييان است، با نام خدا و خواندن دعاهايي غسل مي¬كنند. منداييان در چند مورد غسل تعميد دارند: تعميد نوزاد، تعميد زناشويي عروس و داماد، تعميد در اعياد، سي روز بعد از زايمان زنان، افراد گناهكار و افراد تازه وارد به دين صابئي.
در آيين صابئي از توجّه به دنيا نكوهش شده و پيروانش را به زهد و ترك دنيا و رهبانيّت توصيه مي¬نمايد و قرباني¬هايی هم برای ستارگان و بت¬ها انجام می¬دهند.
صابئين غسل¬هاي ديگري هم دارند، از جمله: غسل بامدادان براي انجام عبادت، غسل جنابت و حيض و نفاس، غسل بازگشت از سفر يا خروج از زندان، دست زدن به افراد نجّس، گزيده شدن به وسيله¬ی¬ حشرات و حيوانات و دست زدن به زن حائض.
صابئين شبانروزي سه بار (صبح و ظهر و غروب) با طهارت و وضو نماز مي¬خوانند. صبح هشت ركعت، ظهر پنج ركعت، غروب پنج ركعت. قبلة صابئين برای نماز و همة¬ آداب مذهبی، شمال به طرف ستارة¬ جدي است. صابئين در انجام غسل جنابت و احكام و حدود و نكاح ¬چون مسلمانان عمل مي¬كنند؛ در سال سي روز روزه مي¬گيرند؛ ولي ختنه نمي¬كنند. آنان هر ماه چهار خروس قرباني مي¬كنند و گوشت شتر و كبوتر و ماهي نمي¬خورند.
صابئين به عالم آخرت و پاداش و كيفر و بهشت و دوزخ معتقدند و معتقدند كه با مرگ روح انسان از بين نمي¬رود، بلكه روحش ابدي است و در عالم ديگر جزاي خوب يا بد اعمال نيك و بدش را خواهد ديد.
صابئين، قتل، زنا، دروغ، خوردن مسكرات و گوشت خوك و ازدواج با محارم و غيرصابئين را حرام مي¬دانند.
چون جمعيّت صابئين اندک است، سعی می¬کنند که کسی از مذهب و آداب دينی آنان مطّلع نشود. روز يكشنبه تعطيل آن¬هاست و در سال چهار عيد دارند.
چون صابئين اندک بوده¬اند و نيز هم¬چون يهود درگيری با مسلمانان نداشتند؛ ازاين-رو، آيه¬ی¬ خاصّی در مورد آن¬ها نازل نشده؛ همان طوری که در مورد زردشتيان هم با آن¬که در زمان نزول قرآن¬كريم بسيار بودند؛ ولی چون در زمان پيامبر (ص) در حجاز نبودند و لذا برخوردی با مسلمان عصر پيامبر (ص) نداشتند، آيه¬ی¬ خاصّی نازل نشده است.
هرچند بالصّراحه از طرف پيامبر (ص) حکم صادر شده که مجوس يعنی زردشتيان اهل کتاب¬اند و حکم اهل کتاب در مورد آن¬ها اجرا شد؛ ولی در مورد صابئين که اهل کتاب¬اند و بايد جزيه از آنها گرفت يا خير؛ چون دستور خاصّي از طرف پيامبر(ص) صادر نشده است، بين مذاهب اسلامی در مورد آن¬ها اختلاف است. اهل سنّت قائل به گرفتن جزيه از صابئين هستند؛ ولی علمای شيعه اين کار را جايز نمی¬دانند.