سایت اصول دین


نقش عبادت‏ - آفات عبادت‏


دکتر رحمت الله قاضیان

نقش عبادت‏.

عبادت خدا که قرار دادن همه¬ی افکار و حرکات و ابعاد زندگى در مسير خواست و رضاى اوست و سبب می شود، که:

1 ـ برخلاف همه تلاش‏هاي انسان که از بين می¬روند، آنچه براى رضاى خدا انجام می¬گيرد، باقى ماند. قرآن مى‏فرمايد: «مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَ مَا عِندَ اللهِ بَاقٍ: آنچه نزد شماست پايان مى‏پذيرد و آنچه نزد خداست، باقی می¬ماند« (نحل 16/ 96) و می¬فرمايد: «كُلُّ شَىْ‏ءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ: هر چيزى نابود مى‏شود جز آنچه وجهه خدايي داشته باشد». (قصص 28/ 88)

2 ـ الاهی شدن همه کارها: ‏ اگر هدف كار بندگی خدا باشد، حتّىٰ كارهاى مادّى انسان چون خوردن، خوابيدن و... همه معنوى و خدايي مى‏شوند؛ برعكس، اگر مقدّس‏ترين كارها با هدف مادّى و دنيوى انجام گيرد، بی¬ارزش مى¬شود.

آفات عبادت‏

شيطان، اين دشمن قسم خورده و ديرينه انسان، همواره درصدد است تا عبادت¬هايش را تباه و بى¬نتيجه سازد، از اين راه‏ها براى فاسدكردن عبادات وارد مى‏شود:

1 ـ ريا: كسى كه نه براى خدا، بلكه براى جلب نظر مردم يا رسيدن به موقعيّت و شهرت، عبادت مى‏كند، او گرفتار دام شيطان است و عباداتش به هدر مى‏رود.

2 ـ عُجب‏: شيطان انسان را در حين عبادت، به غرور و خودپسندى و مهم دانستن عبادتش مى‏كشد. گاهى انسان به كارهايش بيش از حدّ بها مى‏دهد. گاهى كارهاى ناپسند، در نظر ش نيك» جلوه مى‏كند.

قرآن کریم در این زمينه می¬فرمايد: «أَفَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَءَاهُ حَسَناً: آيا آن کس که زشتی عملش در نظرش زيبا آمده؟ (فاطر 35/9)

وقتی اولیاء الله با آن همه عبادت و آن اخلاص به قصور خود در عبادت اعتراف دارند و «ما عَبدناكَ حَقَّ عِبادَتِك» می¬گويند، ديگر برای ما چه جاى غرور و خودپسندى نسبت به عباداتمان است؟

3 ـ گناه‏: گناهان همچون آتشی که در خرمن کشاورزی افتد و رنج یک ساله¬اش را بسوزاند، آثار خوب عبادات را از بين مى‏برند.

امام سجّاد (ع) در دعاى «مكارم الاخلاق» به درگاه خداوند عرض می¬کند: «اِلاهى عَبِّدْنى لَكَ وَ لاتُفْسِدْ عِبادَتىِ بِالْعُجْبِ ... اَعِزَّنى وَلا تَبْتَليَنّى بِالْكِبْرِ ...: خدايا، مرا بنده خودت ساز، ولى عبادتم را با عُجب، فاسد مگردان، مرا عزيز كن ولى به تكبّر مبتلايم مساز.

صدقه هم كه نوعى عبادت مالى است، به تعبير قرآن، با منّت نهادن باطل و تباه مى‏شود» «لاتُبطِلوا صَدَقاتِكُم بِالمَنّ وَالاَذىٰ». (بقره، آيه 264)

در حديث است: «اِنَّ الْحَسَدَ يَاْكُلُ الْحَسَناتِ كَما تَأْكُلُ النّارُ الْحَطَبَ: آن¬گونه كه آتش، هيزم را مى‏خورد، حسد هم حسنات را مى‏خورد. (ميزان الحكمه، واژه حسد)

در روايتى آمده: عابدى مغرور و فاسقى شرمنده، هر دو وارد مسجد شدند، فاسق، به خاطر حالت توبه و پشيمانى، دگرگون گشت و مؤمنى صالح شد؛ ولى عابد، به خاطر غرورش، فاسق از كار درآمد. (كافى 2/ 314)

آيا عبادت‏های ما كفاف همه نيازهای ما برای ابد مى‏كنند؟ مقايسه عبادت اوليای خدا، مارا از مغرور شدن به نماز و دعايمان باز مى‏دارد.

پيامبر خدا(ص) آن قدر در عبادت خود را به مشقّت مى‏انداخت، كه اين آيه نازل شد: «طهٰ. مَآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْءَانَ لِتَشْقَى‏ٰ: آقا، ما اين قرآن را بر تو نازل نکرديم، تا خود را به مشقّت اندازی». (طه: آيه 1 و 2)

امام مجتبى (ع) مى‏فرمايد: «ما كانَ فى الدُّنْيا اَعْبَدُ مِنْ فاطِمَة كانَت‏ تَقُومُ حَتَّىٰ تَتَوَّرَمَ قَدَماها» عابدتر از حضرت فاطمه (س) كسى در دنيا نبود. آنقدر به عبادت مى‏ايستاد تا قدم هايش ورم مى‏كرد». (بحار 43/61)

امام باقر(ع) مى‏فرمايد: پدرم در شب و روز، هزار ركعت نماز مى‏خواند، چنان¬كه اميرالمؤمنين (ع) انجام مى‏داد، وى پانصد نهال نخل داشت، كه پاى هر نخلى دو ركعت نماز مى‏خواند». (بحارالانوار 46/64)

امام باقر (ع) مى‏فرمايد: بر پدرم وارد شدم، ديدم پايش ورم كرده، رنگش متغيّر، چشمانش سرخ، پيشانى‏اش نشان سجده دارد، به گريه افتادم. چون متوجّه من شد، فرمود: آن نوشته را که عبادت‏هاى على (ع) در آن است برايم بياور. چون آن را آوردم و قدری خواند، آن را كنار گذاشت و فرمود: چه كسى مى‏تواند چون على عبادت كند؟ (بحار46/75)

امام كاظم (ع) در زندان، گاهى از صبح تا ظهر در سجده چنان سينه به زمين مى‏چسباند كه گويى پارچه‏اى بر زمين افتاده است. (بحار 48 107)


کتاب عبادت، نماز و دعا

دکتر رحمت الله قاضیان