سایت اصول دین


شرايط قبولی اعمال


دکتر رحمت الله قاضیان

شرايط قبولی اعمال.

عبادتی ممكن است از نظر ظاهر مطابق مقررات الاهى باشد، ولى به دلايلى مورد قبول خدا نشود.

على (ع) مى‏فرمايد: «كُونُوا عَلى‏ قَبُول الْعَمَلِ اشَدَّ عِنايةً مِنكُم عَلَى الْعَمَل: به قبولى عمل، بيش از اصل عمل توجّه داشته باشيد. (بحار 71/ 173)

و اینک بعضی از شرایط قبولی عبادات:

1 ـ ايمان: اولين شرط قبولى هر عبادتی ايمان و اعتقاد به خدا و دين اوست. اگر كسى عمرى عبادات کند ولى به خدا، معاد و اسلام اعتقاد نداشته باشد، هیچ عبادت و کار نیکی مورد قبول نيست و اعمال كفّار كه به خدا ايمان ندارند، بى‏ارزش و بى‏پاداش است.

قرآن کريم می¬فرمايد: «و َمَن يَكُفُرْ بِالإِيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ: کسی که انکار کند آنچه را که بايد بدان ايمان داشته باشد، اعمالش تباه می¬گردد». (مائده، آيه 5)

و قرآن كريم مى‏گويد: اعمال شايسته و صالح، از كسى كه «مؤمن» باشد، موجب حيات طيّبه مى‏شود. «مَنْ عَمِلَ صَالِحاً مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى‏ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً» نحل، آيه 97

و در آيه ديگرى مى‏فرمايد: «وَمَن يَكُفُرْ بِالإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ: كسى كه كفر ورزد و ايمان را نپذيرد، اعمالش تباه مى‏شود. (مائده، آيه 5)

آن¬كه خدا را باور ندارد، چگونه انتظار دارد پرستش‏هايش مورد پذيرش آفريدگار قرار گيرد؟

2 ـ ولايت ائمّه معصومين(ع): كارهاى عبادى را خداوند از كسى مى‏پذيرد كه رهبری پيامبر اسلام(ص) و پيشوايان معصوم تعیین شده از جانب خودش را بپذيرد و فرمانبردار آنان باشد. عبادت بى¬ولايت پذيرفته نيست. این ولايت و رهبرى آسمانى ائمّه معصومين(ع) است که همه عبادات را در مسير الاهى قرار مى‏دهد. ولايت، پذيرش رهبرى صحيح است، كه در پيشوايان آسمانى و الاهى مجسّم مى‏شود.

امروزه كشورهاى اسلامى، ارزشمندترين دستورالعمل‏هاى اسلامى را در اختيار دارند؛ ولى بخاطر گردن ننهادن به رهبرى معصومين و تن دادن به ولايت جور و حكومت طاغوت‏ها، دچار ذلّت، تفرقه و ضعف‏اند.

امام صادق ع مى‏فرمايد: «... مَن لَم يَتَوَلَّنا لَم يَرفَعُ اللهُ لَهُ عَمَلًا: هر كس ولايت ما را نداشته باشد و رهبرى ما را نپذيرد، خداوند، هيچ عملى را از او، نمى‏پذيرد. (اصول كافى، ج 1 ص 430)

امام باقر(ع) فرموده: «مَنْ دانَ اللهَ بعبادَةٍ يَجْهَدُ فيها نَفْسَهُ وَ لا اِمامَ لَهُ مِنَ اللهِ فَسَعْيُهُ غَير مُقْبُولٍ: كسى كه به خدا ايمان دارد وعبادت‏هاى طاقت‏فرسا هم انجام مى‏دهد ولى امامى تعیین شده از طرف خدا ندارد، تلاشش بى‏فايده است». (وسائل‏الشيعه 1/ 90)

ائمه (ع) فرموده¬اند: «فَمَنْ لَم يَتَوَّلنا لَم يَرْفَعِ اللهُ لَهُ عَمَلًا: هر كس ولايت ما را نپذيرد، خدا هم اعمال او را قبول نمى‏كند. (كافى، ج 1، ص 430)

حضرت على(ع) فرمود: ما «باب الله» هستيم و راه خدا از طريق ما معرّفى و شناخته مى‏شود. (كافى 1/ 193)

امام صادق(ع) فرمودند: يكي از بزرگان دين بني¬اسرائيل آن¬قدر خداوند را عبادت كرد، كه مثل چوب باريك شد. خداوند به پيامبر آن زمان وحي كرد، كه به او بگو: خداوند مي¬فرمايد: به عزّت و عظمتم سوگند، اگر آن¬قدر مرا عبادت كني، كه مانند پيه در ديگ آب شوي، از تو قبول نخواهم كرد، مگر اين¬كه از دري كه دستور داده¬ام به سوي من آيي. (ثواب الاعمال، ص 339)

امام صادق(ع) فرمودند: اگر همه¬ی مردم روي زمين ولايت امام علي(ع) را انكار كنند، خداوند همه¬ی آن¬ها را عذاب نموده و به جهنّم مي¬برد. (ثواب الاعمال، ص 451)

امام سجّاد(ع) مي¬فرمايد: اگر كسي بدون ولايت ما عمر نوح كند و در بين ركن و مقام روزها را روزه بدارد و شب¬ها را عبادت كند، براي او هيچ سودي نخواهد داشت. (ثواب الاعمال، ص 341)

امام صادق(ع) فرمودند: ناصبي كسي نيست، كه با ما اهل بيت دشمني كند؛ زيرا كسي نمي¬گويد: من دشمن محمّد و آل محمّد هستم، بلكه ناصبي كسي است، كه با شما شیعیان دشمني مي¬ورزد، و مي¬داند كه شما دوستدار و پيرو ما هستيد. (ثواب الاعمال، ص 447)

امام باقر(ع) فرمودند: كسي كه ظلم¬ها و ناراحتي¬هايي را كه براي ما ايجادكرده¬اند، اعمال بدي نداند، با كسي كه مرتكب اين ستم¬ها شده شريكي خواهد بود. (ثواب الأعمال، ص 447)

امام كاظم(ع) فرمود: خدا به سه نفر نظر رحمت نكند، پاكشان نسازد و عذاب دردناكي برایشان مهيّاست: كسي كه از جانب غيرخدا ادّعاي امامت كند، يا امام از طرف خدا را بدنام كند و يا گمان كند آن دو نفر بهره¬اي از اسلام داشته اند. (ثواب الاعمال، ص 461)

امام صادق(ع) فرمود: دشمن ما اهل بيت برايش فرقي نمي¬كند كه روزه بگيرد، نماز بخواند، زنا كند يا دزدي، به هرحال حتماً در جهنّم است. (ثواب الاعمال، ص 453)

به نقل امام صادق(ع) رسول خدا(ص) فرمودند: دو گروه از امّت من بهره¬اي از اسلام ندارند: مرجئه و قدريّه. (ثواب الاعمال، ص 457)

اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: در هر امّتي مجوسي هست و مجوسيان اين امّت قدري¬ها هستند. (ثواب الاعمال، ص 459)

طبق فرموده¬ی رسول اکرم (ص) هر یک از معتزله و اشاعره دیگری قَدَری می¬خواندند؛ ولی چون اشاعره در اکثریّت بودند، معتزله به قدریّه مشهور شدند؛ امّا باید گفت: قدری بیشتر به اشاعره می¬خورد، که قائل هستند همه¬ی کارها جبری¬اند و به قضا و قدر الاهی انجام می¬شوند.

امام صادق(ع) فرمودند: در روز قيامت عذاب هفت نفر از همه سخت¬تر است:‌ فرزند حضرت آدم(ع) كه برادرش را كشت، نمرود كه با حضرت ابراهيم(ع) در مورد خداوند بحث و خدا را انكار كرد، دو نفر از بني¬اسرائيل كه قوم خود را يهودي و مسيحي نمودند، فرعون كه گفت: من بالاترين خداي شما هستم و دو نفر از اين امّت كه يكي از آن¬ها بدتر از ديگري است و در تابوتي شيشه¬اي در زير جهنّم در درياهايي از آتش قرار دارند. (ثواب الاعمال، ص 461)

امام صادق(ع) فرمود: اوّلين كسي كه وارد جهنّم مي¬شود ابليس و دو نفر ديگرند كه در سمت راست و چپ او هستند. (ثواب الاعمال، ص 461)

امام صادق(ع) فرمودند: به خدا سوگند، قائم آل محمّد(ع) دودمان قاتلان امام حسين(ع) را به خاطر [رضايت از]‌ كار پدرانشان مي¬كشد. (ثواب الاعمال، ص 465)

3 ـ اخلاص و تقوا: تقوا، يعنى خداترسى و پرهيز از گناه. آن¬كه محرّمات را ترك نكند و بى تقوا باشد، عباداتش او را به جايى نمى‏رساند.

آن¬كه مال مردم را مى‏خورد، آن¬كه خمس و زكات نمی¬پردازد. آن¬كه مسلمانى را غيبت مى‏كند يا تهمت مى‏زند، آن¬كه رابطه¬اش را با فامیل و مسلمان قطع مى‏كند، آن¬كه در مورد مؤمنان دشمنی و نيّت بد دارد، آن¬كه با اهل خانه، پدر و مادر و ديگران، بد اخلاقى و بدرفتارى مى‏كند و مايه آزار و رنجش آنان مى‏شود و آن¬كه به نحوى، سبب تضييع حقوق ديگران می¬شود، نباید انتظار قبولى عباداتش از طرف خدا باشد. آن¬که دزدی می¬کند و مال مردم می¬خورد، انفاقش مردود است. جهاد ستمگر و بی¬نماز مقبول نیست، زیارت و نماز کسی که به نوامیس مسلمانان با چشم ناپاك می¬نگرد مورد قبول خداوند نیست؛ چون اصولاً از نظر اسلام بدون تقوا هيچ عملى، عمل خير به حساب نمى‏آيد.

قرآن پس از ذكر داستان هابيل و قابيل، كه هر دو برای خدا قربانى كردند، در مورد پذیرفته شدن قربانى هابیل و پذيرفته نشدن قربانی قابیل ‏فرموده: «إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ: خدا تنها از اهل تقوا قبول مى‏كند. مائده، آيه 27

قرآن¬کریم ثمره نماز را، بازداشتن از فحشاء و منكر دانسته مى‏فرماید: «إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى‏ عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنكَرِ» (عنكبوت، آيه 45)

امام صادق (ع) مى‏فرمايد: «مَنْ اَحَبّ انْ يَعْلَمَ اَقُبِلَتْ‏ صَلاتُه اَمْ لَمْ تُقْبَل، فَلْينظُر هَلْ مَنَعتْهُ صَلاتُه عَنِ الْفَحشاءِ وَالمنكر؟ فَبقَدرِ ما ضَعَتْهُ قُبِلَتْ مِنه: هر كس دوست دارد بداند نمازش قبول شده يا نه، ببيند كه آيا نمازش او را از گناه و زشتى باز داشته يا نه؟ پس به هر قدر كه نمازش او را از گناه باز داشته، به همان اندازه نمازش قبول شده است. (بحار 82، ص 198)

پیامبراکرم(ص) فرموده: «مَنِ اغْتابَ مُسْلِماً اوْ مُسْلِمةً لَمْ يَقْبَلِ اللهُ صَلاتَهُ وَ لاصِيامَهُ اَرْبَعينَ يَوماً وَلَيْلَةً اِلّا اَنْ يَغْفِرَ لَه صاحِبهُ: كسى كه غيبت زن و مرد مسلمانى را بكند، تا چهل روز نماز و روزه‏اش را خدا نمى‏پذيرد، مگر آن¬كه آن شخص، او را ببخشد. (جامع السعادات، ج 2، ص 234)

امام رضا (ع) فرمود: «مَنْ صَلّى‏ وَ لَمْ يُزَكِّ لَمْ تُقْبَلْ صَلوتُهُ: نماز افرادى كه زكات ندهند، پذيرفته نيست. (بحارالانوار، ج 96، ص 12)

و پیامبراکرم(ص) فرموده: «يا اباذَر! اياكَ وَ هِجْرانَ اَخيكَ، فَاِنَّ الْعَمَلَ لايُتَقَبَّلُ مَعَ الْهِجْرانِ: اى ابوذر، از دورى و قطع رابطه با برادر دينى بپرهيز، چرا كه عمل اين¬گونه اشخاص پذيرفته نيست. (مكارم الاخلاق، ص 554)

و امام صادق (ع) ‏فرموده: «لايَقْبَلُ اللهُ مِنْ مُؤمِنٍ عَملًا وَ هُوَ مُضْمِرٌ عَلى‏ اَخيهِ سُوءً: هر مؤمنى كه نسبت به برادر دينى‏اش، نيّت بدى داشته باشد، خداوند عمل او را قبول نمى‏كند. (اصول كافى، ج 2، ص 361)

و امام صادق ع مى‏فرمايد: «انَّ سُوء الخُلقِ يُفْسِدُ العَمَلَ كَما يُفْسِد الخِّلُ العَسَلَ: بد اخلاقى با مردم، چنان عمل را فاسد مى‏كند كه سركه، عسل را. (اصول كافى، ج 2، ص 321)

رسول خدا (ص) فرمود: مردی که زن خود را بیازارد، يا زنى كه شوهرش را اذيّت كند، خداوند نماز و كارهاى نيك و حسناتش را قبول نمى‏كند. (وسائل الشيعه، ج 14 ص 116)

امام صادق (ع) مى‏فرمايد: هر كس به پدر و مادر خود، از روى خشم و عصبانيّت نگاه كند، خداوند نماز او را نمى‏پذيرد، اگر چه پدر و مادرش، در حقّ او ناروا كرده باشند. (اصول كافى، ج 2 ص 349)

4 ـ مال و غذای سالم: امام رضا(ع) مى‏فرمايد: «مَنْ صَلّىٰ‏ ولم يُزَكِ لَمْ تُقْبَلْ صَلوٰتُهُ: هركس نماز بخواند ولى زكات نپردازد، نمازش قبول نيست. (بحار 96/ 12)

امام على(ع) به كميل ‏فرمود: هرگاه غذایت از راه حلال نباشد، خدا تسبيح گفتن و شكر كردن تو را قبول نمى‏كند». (سفينة البحار، واژه «حلّ»)

5 ـ خوشرفتارى‏: پيامبر اکرم (ص) فرموده: «مَنْ كانَ لَهُ اِمْرئةٌ تُوذيهِ لَم يَقْبَلِ اللهُ صَلاتَها وَ لاحَسَنَةً مِنْ عَمَلِها ... وَ عَلَى الرَّجُل مِثْلُ ذالِكَ: هركس زن بد رفتار و اذيت كننده‏اى داشته باشد، خداوند نماز و كارهاى نيك آن زن را نمى‏پذيرد. (مرد نيز همچنين است) (وسائل 14/ 116)

امام صادق (ع) فرمود: «مَنْ نَظَر اِلى اَبَويهِ نَظَرَ ماقِتٍ وَ هُما ظالِمانِ لَهُ؛ لَم¬يَقْبَلِ اللهُ لَهُ صَلاةً: نماز فرزندانى كه با خشم به پدر و مادر خود نگاه مى‏كنند قبول نمى‏شود. (اصول كافى، ج 2، ص 349)


کتاب عبادت، نماز و دعا

دکتر رحمت الله قاضیان