سایت اصول دین


ميانه‏ روى در عبادت - فرصت شمردن عمر


دکتر رحمت الله قاضیان

ميانه‏ روى در عبادت‏.

از مسلّمات است، که انسان در هر چیزی از جمله عبادت و پرستش باید ميانه‏رو باشد؛ لذا در كتب حديث، رواياتى با عنوان: «باب‏الاقتصاد فى‏العباده»، نقل شده است. (كافى، ج 2، ص 86)

چون به پيامبر اكرم (ص) خبر رسید كه گروهى از اصحاب به خاطر عبادت، همسر و فرزند را رها كرده و به مسجد آمده‏اند، دستور فرمود مردم به مسجد بیایند و چون جمع شدند، فرمود: من خودم با همسرانم زندگى مى‏كنم، هركس غير از اين عمل كند از من نيست. (كافى، 5/ 496)

در روایات سفارش شده كه اوقات خود را چهار قسمت كنيد و سهمى را براى تفريح و لذّت بگذاريد كه اگر اين¬گونه عمل كرديد براى كارهاى ديگر نشاط خواهيد داشت. (بحار، ج 14، ص 41)

فرصت شمردن عمر

یکی از آفات زندگی «غفلت و بطالت» است. سرمايه عمر و فرصت‏هاى زندگى همچون ابرهاى گذران، از آسمان حيات ما مى‏گذرند. بايد از اين فرصت¬ها بيشترين بهره را در بندگى خدا كرد. بسیاری در جوانی عمر خود را به جمع دنیا و تلاش فراوان برای تأمین آن سپری می¬کنند و چون به کهولت و پیری رسیدند، به جای تدارک گذشته از نظر معنوی، عمر خود را به بطالت و سرگرمی¬های بیهوده چون صحبت¬های بیهوده و حل جدول سپری می¬کنند؛ و حتّیٰ حاضر نیستند وقتی هم که توان کارهای دنیوی ندارند، به کارهای معنوی و عبادت و جمع توشه برای آخرت بپردازند. و چون مردند، به عمر برباد رفته خود افسوس می¬خورند.

رسول اکرم(ص) فرمودند: «اَلدُّنيا ساعَةٌ فَاجْعَلُوها طاعَةً: دنيا، لحظه‏اى بيش نيست، آن را در راه اطاعتِ خدا بكار گيريد. (بحار، ج 77، ص 164)

رسول اکرم(ص) فرمود: در سلامت خود قبل از مریضی و در جوانی قبل از پیری و در فراغت قبل از گرفتاری و در زندگی قبل از مرگ تلاش کنید؛ همانا جبرئیل نزد من آمد و گفت: ای محمّد، پروردگارت سلام ¬رساند و ¬فرمود: هر ساعتی که در آن مرا یاد کنی، برایت نزد من ذخیره می شود و هر ساعتی که مرا یاد نکنی از دست داده¬ای. (لآلی الاخبار 1/15)

و رسول اکرم(ص) فرمود: اهل بهشت نسبت به هیچ چیز از امور دنیا پشیمان نمی¬شوند، مگر آن ساعتی¬ که در دنیا بدون یاد خدا سپری کرده¬اند». (لآلی الاخبار 1/15)

و رسول اکرم (ص) به ابوذر فرمود: نسبت به عمرت از درهم و دینارت بخیل¬تر باش و کارهایی که برایت سودمند نیستند، کنار بگذار». (لآلی الاخبار 3/16)

و رسول اکرم (ص) فرمود: «هر که دو روزش مساوی باشد مغبون است». (لآلی الاخبار 3/16)

و امیرمؤمنان(ع) فرمود: از باقی مانده عمرت برای جبران گذشته استفاده کن. امروز و فردا مکن، که گذشتگان تو با تکیه بر همین آرزوها و امروز و کردن¬ها هلاک شدند، تا این¬که فرمان خدا بر مرگ آن¬ها صادر شد و آن¬ها را بر چوب¬های تابوت به قبرهای تنگ و تاریک منتقل کردند. (لآلی الاخبار 3/14)

و امام على(ع) فرموده: «اِنَّ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ يَعْمَلانِ فيكَ فَاعْمَلْ فيِهما وَيَأخُذانِ مِنْكَ فَخُذْ مِنْهُما: شب و روز در تو كار مى‏كنند، تو هم در آن¬ها كار كن و از تو مى‏گيرند، تو هم از آن‏ها بگير. (الحياة، ج 1، ص 331)

و امیرمؤمنان(ع) فرمود: هیچ کس نیست، که لحظه¬ای بیکار باشد؛ مگر این¬که در قیامت حسرت آن را می¬خورد. (لآلی الاخبار 3/16)

و امام صادق(ع) فرمود: مردم تو را نسبت به خودت فریب ندهند، چون نتیجه به تو می¬رسد نه آن¬¬ها. روزگار خود را با این و آن هدر نده، چون با تو کسانی هستند، که کارهایت را ضبط می¬کنند. هیچ کار خیر را اندک مشمار، که فردا آن را خواهی دید. (لآلی الاخبار 1/14)

گویند: عابدی هنگام مرگ گفت: من بر این خانه غصّه¬ها و گناهان حسرت نمی¬خورم، حسرت من تنها بر آن شب¬هایی است که خوابیدم و روزهایی که بدون روزه گذشت و ساعاتی که از یاد خدا غافل بودم». (لآلی الاخبار 1/16)

و معروف است که وقتی اسکندر با سپاهیانش به جایی رسید که ظُلُمات محض بود، تنها خودش با بعضی از افسران زبده¬اش به درون ظلمات رفتند. آنجا به قدری تاریک بود، که به قول معروف چشم، چشم را نمی¬دید و چون خواستند برگردند، بعضی از ریگ¬هایی که زیر پایشان بود مقداری آوردند و بعضی دیگر گفتند: این¬ها که نمی-دانیم چیستند برای چه بیاوریم؟ و چون برگشتند و در روشنایی به ريگ¬ها نگریستند، دیدند زرّ ناب هستند، همه پشیمان شدند. بدین معنا آن¬ها که هيچ نیاورده بودند پشیمان شدند که چرا نیاوردند و آن-هایی که آورده بودند پشیمان شدند که چرا بیشتر نیاوردند. گویند: قیامت نیز چنین است، آن¬هایی که کار نیک نکرده¬اند پشیمانند، که چرا نکرده¬اند و آن¬ها که کار نیک کرده¬ بودند، پشیمان خواهند شد که چرا بیشتر نکرده¬اند؟

کاشکی قیمت انفاس بدانستندی تا دمی چند که ماندست غنیمت شمرند

ای که پنجاه رفت و در خوابی مگر این پنج روزه دریابی

چو پنجاه سالت برون شد ز دست غنیمت شمر پنج روزی که هست

به غفلت تا به کی عمری چنین تنگ به منزل کی رسی پایی چنین لنگ

گر بدانی در عقبه¬ها چیستت فرصت سر خاریدن نیستت

بی¬عوض دانی چه باشد در جهان عمر باشد عمر، قدر آن بدان


کتاب عبادت، نماز و دعا

دکتر رحمت الله قاضیان